170 χρόνια τα αναγνωστήρια διαφυλάσσουν τον εθνικό πολιτισμό και την ταυτότητα

Οι ερασιτέχνες καλλιτέχνες είναι εκείνοι οι άνθρωποι που δίνουν ζωή και προωθούν έναν από τους παλαιότερους μοναδικούς θεσμούς της Αναγέννησης – τα αναγνωστήρια – που εμφανίστηκαν ακόμη πριν η Βουλγαρία αποκαταστήσει την ελευθερία και την ανεξαρτησία της ύστερα από πέντε αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας.

Το 2026 γιορτάζουμε τα 170 χρόνια από την ίδρυση του πρώτου βουλγαρικού αναγνωστηρίου.

Και για όσους δεν γνωρίζουν τι είναι το αναγνωστήριο (τσιτάλιστε), να πούμε ότι πρόκειται για έναν συλλογικό θεσμό με μορφωτικές και πολιτιστικές λειτουργίες, όχι μόνο για μέρος ανάγνωσης. Σήμερα τα αναγνωστήρια στη χώρα μας έχουν φτάσει στον εντυπωσιακό αριθμό των πάνω από 3500.Σε χωριά και πόλεις, αυτά είναι τα μέρη όπου συγκεντρώνεται η κοινωνική ζωή.

Ακόμη και στη δυνσμική εποχή, που ζούμε, αυτά τα κέντρα δεν έχουν αλλάξει τον αρχικό τους χαρακτήρα – εκτός από αναγνωστήριο με βιβλία, σε αυτούς τους θεσμούς οργανώνονται σχολές μουσικής, χορού, αθλητισμού, ξένων γλωσσών, θεάτρου και λογοτεχνικές αναγνώσεις.Πραγματοποιούνται διαλέξεις και εορτασμοί για σημαντικές ημερομηνίες, καθώς και αναπαραστάσεις λαϊκών εθίμων και παραδόσεων.

Αλλά οι πιο πιστοί στη βουλγαρική παράδοση, που διαφυλάσσεται πίσω από τους τοίχους του λαϊκού αναγνωστηρίου, παραμένουν οι ερασιτέχνες καλλιτέχνες.

Αυτοί είναι οι φύλακες της λαογραφίας μας, οι φορείς του βουλγαρικού πνεύματος και του αυθεντικού ταλέντου, που δεν φείδονται χρόνου και δυνάμεων για να διατηρούν και να μεταδίδουν τον πλούσιο λαϊκό πολιτισμό.

Δικαίως η UNESCO αποδέχθηκε το βουλγαρικό αναγνωστήριο να εγγραφεί στο μητρώο του οργανισμού για την προστασία των καλών πρακτικών και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Το έτος ήταν το 2017, όταν στην υποψηφιότητα αναφερόταν ότι τα αναγνωστήρια δεν έχουν ανάλογο σε καμία άλλη χώρα του κόσμου.

Έτσι, τα αναγνωστήριά μας κατατάσσονται φυσικά στον κατάλογο των καλών πρακτικών της UNESCO, δίπλα σε άλλα βουλγαρικά «θησαυρά» της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, όπως οι χοροί των γιαγιάδων της Μπίστριτσα, οι νεστινάροι, η παραδοσιακή υφαντουργία χαλιών, η μάρτενιτσα κ.ά.

Το αναγνωστήριο είναι μια πολύ σύνθετη δομή, οργανικά υφασμένη στον πολιτιστικό ιστό της βουλγαρικής κοινωνίας και χαίρει υψηλού κοινωνικού κύρους – λέει στο Ράδιο Βουλγαρία η δρ. Σιλβένα Μπαϊράκοβα, διευθύντρια του Εθνικού Ινστιτούτου Αναγνωστηρίων στην Ένωση Λαϊκών Αναγνωστηρίων.

Παρά ταύτα, στις σύγχρονες συνθήκες αυτοί οι θεσμοί αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες:

«Από έρευνα του Εθνικού Ινστιτούτου Αναγνωστηρίων προκύπτει ότι τα αναγνωστήριά μας παραμελούνται, είναι υποτιμημένα και δεν υπάρχει η επαρκής κατανόηση για τη σύνθετη φύση αυτής της δραστηριότητας.

Στη χώρα μας αυτός είναι ένας θεσμός που δρα σε διάφορους τομείς και έχει τόσο εκπαιδευτική, όσο και ενημερωτική, κοινωνική και πολιτιστική λειτουργία.Ο ρόλος των αναγνωστηρίων αλλάζει με τον χρόνο, σύμφωνα με τις ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων.

Το πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των αναγνωστηρίων είναι ότι δημιουργούνται με πρωτοβουλία των ίδιων των κοινοτήτων και αποτελούν καρπό της πραγματικής ανάγκης των Βουλγάρων να μορφώνονται και να αναπτύσσονται πνευματικά.

Και τι θα ήταν τα αναγνωστήρια χωρίς την καλλιτεχνική ερασιτεχνική δραστηριότητα που αναπτύσσεται σε αυτά;

Από μόνη της αποτελεί ένα εντυπωσιακό φαινόμενο, όχι μόνο λόγω της εθελοντικής εργασίας που προσφέρουν οι ερασιτέχνες, αλλά και λόγω της δημοκρατικής αυτοδιοίκησης που έχουν οι δομές τους.

«Πρόκειται για μια μικρο-κοινότητα με δημοκρατικό πνεύμα και ακριβώς αυτό την καθιστά ελκυστική για κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να συμμετάσχει» – προσθέτει η δρ. Σιλβένα Μπαϊράκοβα.

Οι άνθρωποι που έχουν περάσει από τη δραστηριότητα των αναγνωστηρίων γίνονται ενεργοί πολίτες και συχνά επιστρέφουν για να διευθύνουν τις δραστηριότητες των αναγνωστηρίων, προσθέτει η Σλαβένα Μπαϊράκοβα.

Στην πράξη σήμερα πληθαίνουν οι εκπαιδευτικές σχολές και οι θεατρικές και χορευτικές ομάδες που προσφέρουν, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό διπλασιάζουν τις λειτουργίες των αναγνωστηρίων, με τη διαφορά όμως ότι στο αναγνωστήριο ενώνονται όλες οι γενιές.

Έτσι, με φυσικό τρόπο, μέσω των ερασιτεχνών, μεταδίδεται η άυλη πολιτιστική κληρονομιά.

 

Επιμέλεια και μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα