«Το άστρο του ναύτη» – τραγούδι για το αστέρι-οδηγό της αγάπης

Ο συνθέτης Γκεόργκι Γένκοφ (γεννημένος στις 3 Μαρτίου 1929) είναι ανάμεσα στους πιο λαμπρούς και σημαντικούς δημιουργούς του βουλγαρικού κινηματογράφου και θεάτρου από το δεύτερο ημυσι του 20ού αιώνα. Είναι δημιουργός υπέροχων τραγουδιών, έχει γράψει μουσική για εκατοντάδες παραστάσεις και ταινίες και έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία από σημαντικά φεστιβάλ. Το μεγάλο του δημιουργικό πάθος είναι ο κινηματογράφος. Πριν από περίπου δύο δεκαετίες, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Κουλτούρα», μοιράστηκε: «Όταν γυρίζεται μια ταινία, οι άνθρωποι της ομάδας γίνονται κάτι σαν οικογένεια. Η ίδια η δημιουργία της ταινίας κρατά συνεχώς την ομάδα σε κατάσταση δημιουργικής έξαρσης. Και αυτό δεν συμβαίνει σε καμία άλλη τέχνη». Ο Γκένκοφ έχει συνθέσει τη μουσική για 52 ταινίες μεγάλου μήκους, 120 ταινίες κινουμένων σχεδίων, 26 ταινίες μικρού μήκους και 18 τηλεοπτικά έργα.

«Σε ότι κι αν έγραφεπάντα αναγνωρίζεται το ύφος του, παρά την ποικιλία των δραματουργικών μορφών πάνω στις οποίες δούλευε», λέει η σύζυγός του, η σκηνοθέτρια Μπίστρα Ατανάσοβα. Και προσθέτει ότι το προσωπικό του στυλ διακρίνεται «στο εκλεπτυσμένο του χιούμορ, στη λεπτή ειρωνεία, στη τρυφερή και διακριτική ποιητικότητα». Σύμφωνα με την καθηγήτρια Ατανάσοβα, αυτή η μουσική είναι μήνυμα προς τον ευαίσθητο άνθρωπο.

Όσο ζούσε τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ίδιου του Γκεόργκι Γκένκοφ, ήταν τρυφερότητα, λεπτότητα και ευαισθησία.Με τη γνωστή του σεμνότητα έλεγε: «Τη μικρή μου μουσικότητα την κληρονόμησα από τη μητέρα μου… πέρασε όλη της την παιδική ηλικία στη Βιέννη, όπου σπούδασε πιάνο… Έπειτα αποφοίτησε από το ωδείο της Πράγας. Μετά παντρεύτηκε, απέκτησε τρία παιδιά και από εκεί και πέρα η ζωή της κύλησε με την κρυφή πίκρα ότι είναι πια μόνο νοικοκυρά. Κι αυτό το κληρονόμησα από εκείνη – τα παιδικά μου χρόνια πέρασαν με ένα αίσθημα μελαγχολίας…».

Η συγγραφέας Ράντα Μόσκοβα, στενή του φίλη, θυμάται: «Ζούσε στο Λόζενετς, σε ένα παλιό σπίτι, το οποίο το μισό το καταλάμβανε ένα τεράστιο πιάνο με ουρά, στη συντροφιά μερικών γατών. Ήταν κληρονομιά από τη μητέρα του… Από εκείνη του είχαν μείνει το γαλάζιο βλέμμα και η κρυμμένη μελαγχολία των μελωδιών του. Φωτεινή νοσταλγία και γαλανομάτα φιλικότητα ανακάλυπτα σε αυτές – ήταν διακριτικές αλλά πάντα αναγνωρίσιμες!…»

Γαλάζια απόχρωση και κρυφή μελαγχολία ηχούν και στο σημερινό πρότυπο της βουλγαρικής μουσικής κουλτούρας – «Το Άστρο του Ναύτη» του Γκεόργκι Γκένκοφ σε στίχους του εξαίρετου βούλγαρου ποιητή, δραματουργού και μεταφραστή Ιβάν Τεοφίλοφ (άλλου ενός πολύ στενού φίλου του συνθέτη). Το τραγούδι αποτελεί μέρος του σάουντρακ της ταινίας «Βίζα για τον ωεκανό» 1975, σε σκηνοθεσία της Λάντα Μπογιατζίεβα (1927–1988) – της πρώτης γυναίκας σκηνοθέτριας στον βουλγαρικό κινηματογράφο ντοκιμαντέρ.

Το 1972 και το 1974 η Λάντα Μπογιατζίεβα σκηνοθέτησε αυτόνομα δύο ταινίες μεγάλου μήκους – «Ο Άνεμος των Ταξιδιών» και «Βίζα για τον Ωκεανό». Η δεύτερη είναι ένα ρομαντικό δράμα που περιγράφει τη μοίρα δύο ανθρώπων – ενός ναυτικού με πολυετή υπηρεσία και της γυναίκας του, που τον περιμένει στην ακτή στο Λάγκος (Νιγηρία). Η ανεξάρτητη και φιλόδοξη σύζυγος του ήρωα δεν θέλει να ζει σε διαρκή αναμονή. Η συνάντησή τους αποκαλύπτει τις σιωπές και τις αντιφάσεις που έχουν συσσωρευτεί με τα χρόνια.

Όμως και οι δύο μένουν πιστοί στον εαυτό τους: εκείνος – στην αφοσίωσή του στο ναυτικό επάγγελμα, εκείνη – στην επιθυμία της για ευτυχία χωρίς συμβιβασμούς. Μια αγάπη φεύγει. Οι ναυτικοί και πάλι είναι στο δρόμο. Ακούγεται ένα τραγούδι για την αγάπη που λάμπει στον ωκεανό σαν άστρο που οδηγεί μέρα και νύχτα. Ερμηνευτής είναι ο αξέχαστος Ασέν Κισίμοφ, του οποίου το συγκινητικό ηχόχρωμα μετατρέπει τη σεμνή μινιατούρα σε αριστούργημα της υποκριτικής ερμηνείας. Το τραγούδι «Το Άστρο του Ναύτη» έχει και εκδοχή με ορχήστρα, όμως ιδιαίτερα συγκινητική είναι με τη λιτή συνοδεία κιθάρας του Μποζάν Χατζίεφ.

Μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα