«Ρέκβιεμ» του Αλεξάνταρ Γιόσιφοφ

Το «Ρέκβιεμ» σε στίχους του Γιορντάν Μίλεφ ήταν το πρώτο τραγούδι του συνθέτη Αλεξάνταρ Γιόσιφοφ στο ρεπερτόριο του αναμφισβήτητου συμβόλου της βουλγαρικής ποπ μουσικής – Λίλη Ιβανόβα. Η συνάντηση με τον Γιόσιφοφ ήταν μία από τις πιο σημαντικές στη ζωή και τη δημιουργική πορεία της ντίβας της βουλγαρικής ποπ σκηνής, η οποία χρόνια αργότερα θα αποκαλέσει τον συνθέτη «έναν από τους μεγαλύτερους αριστοκράτες στη βουλγαρική μουσική». Ο Γιόσιφοφ ήταν μόλις 27 ετών, η Λίλη είναι έναν χρόνο μεγαλύτερη, αλλά ακριβώς τότε στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και στις αρχές της δεκαετίας του ’70 του 20ού αιώνα άρχισε η λαμπερή πρόοδός της. Ήταν η περίοδος, στην οποία η Λίλη Ιβανόβα – η μεγαλύτερη ποπ ερμηνεύτρια της Βουλγαρίας όλων των εποχών, έχτισε το ρεπερτόριό της εντελώς από τραγούδια βουλγάρων δημιουργών. Καθ’ όλη τη σταδιοδρομία της μετά εκείνη τραγουδά μόνο στα βουλγαρικά (με πολύ λίγες εξαιρέσεις), εξυψώνοντας σε σημείο λατρείας τη βουλγαρική ποίηση. Η δημιουργική συνεργασία μεταξύ της και του Αλεξάνταρ Γιόσιφοφ ήταν κερδοφόρα, εκείνος άρχισε να γράφει τραγούδια ειδικά για τη Λίλη, η οποία κέρδισε έγκριτα διεθνή βραβεία με τα τραγούδια του.

Το «Ρέκβιεμ» σε στίχους του Γιορντάν Μίλεφ, το οποίο παρέμεινε κλασικό πρότυπο στο ρεπερτόριό της, ηχογραφήθηκε στα βουλγαρικά και τα τουρκικά το 1968. Δύο χρόνια αργότερα το τραγούδι διακρίθηκε με χάλκινο μετάλλιο στο Φεστιβάλ στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Η επιλογή στίχων είχε σημαντική συμβολή στην επιτυχία.

Ο Γιορντάν Μίλεφ είναι ο δημιουργός των στίχων και της επιτυχίας «Αντάτζιο», που έφερε στη Λίλη και στον συνθέτη Άνγκελ Ζάμπερσκι το μεγαλύτερο βραβείο – «Το χρυσό κλειδί» από το Διεθνές Φεστιβάλ του 1966 στην Μπρατισλάβα. Δημιουργός με ευρεία λογοτεχνικά και πολιτιστικά ενδιαφέροντα – ποιητής, συγγραφέας, μεταφραστής και δημοσιογράφος, ο Μίλεφ γεννήθηκε το 1933 σε μικρό χωριό στη Βορειοδυτική Βουλγαρία. Τελείωσε δημοσιογραφία στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας και έκανε ειδικεύσεις στον τομέα των ανατολικών πολιτισμών στην Τασκένδη, την Τεχεράνη, το Δελχί και τη Μανίλα. Είναι δημιουργός δεκάδων ποιητικών συλλογών, παιδικών βιβλίων και οδοιπορικών και τα έργα του μεταφράστηκαν σε περισσότερες από 15 γλώσσες.

Μεγάλη είναι η συμβολή του στις μεταφράσεις στα βουλγαρικά έργων των ποιητών της Ανατολής όπως οι κλασικοί του Ουζμπεκιστάν του 20ού αιώνα Γκαφούρ Γουλιάμ και Ζούλφια Ισροήλοβα, οι θρυλικοί δημιουργοί της Περσίας Χαφέζ, Ομάρ Καγιάμ, Φερντοσί και Σααντί, καθώς και της σανσκριτικής συλλογής «Παντσατάντρα». Η βαθιά γνώση του για τους ανατολικούς πολιτισμούς και τις λογοτεχνικές παραδόσεις τους επηρέασε και την αρκετά ιδιόμορφη ποιητική σκέψη του. Έντονο παράδειγμα είναι η επιλογή τίτλου όπως το «Ρέκβιεμ» για ποίημα που εξυμνεί την αγάπη. Η αγάπη στο Ρέκβιεμ του Μίλεφ «θα είναι επί αιώνες αθάνατη, αλλά μόνο μια φορά ζωντανή». «Ο πατέρας μου εκτιμούσε τους βουλγάρους ποιητές, διατηρούσε προσωπικές φιλίες με πολλούς από αυτούς, του χάριζαν ποιητικές συλλογές τους και εκείνος πάντα δημιουργούσε τραγούδια μόνο με γραμμένη ποίηση», λέει το 2025 σε ειδική συνέντευξη για το Ράδιο Βουλγαρία η κόρη του Αλεξάνταρ Γιόσιφοφ – Μποριάνα. Στην ίδια συνέντευξη εφιστά την προσοχή στα υψηλά κριτήρια, που η Λίλη Ιβανόβα ως ερμηνεύτρια και ο Αλεξάνταρ Γιόσιφοφ ως συνθέτης είχαν πάντα απέναντι στους στίχους ενός τραγουδιού.

Η ειδική παραστατικότητα, ο μουσικός ρυθμός, ο ελεγειακός ήχος, η φιλοσοφία, οι μεταφορές – όλα που οι λέξεις σε δεδομένο ποιητικό κείμενο φέρουν ως γλαφυρή εκφραστικότητα, αλλά και ως μήνυμα, ήταν αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής από πλευράς των μουσικών. Η ευαισθησία για τον λόγο είναι ένας από τους λόγους η δημιουργική συνεργασία μεταξύ της ερμηνεύτριας και του συνθέτη να είναι τόσο αξιοσημείωτη. Δεκαετίες μετά τη δημιουργία του το «Ρέκβιεμ» απέκτησε νέα ζωή. Η τελευταία βερσιόν του συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ της Λίλη Ιβανόβα «Ο ποιητής» του 2014. Αυτό το τραγούδι και σήμερα έχει θέση τόσο στον καλλιτεχνικό κόσμο της ερμηνεύτριας, όσο ανάμεσα στα Πρότυπα της βουλγαρικής μουσικής κληρονομιάς.

Μετάφραση: Ντενίτσα Σοκόλοβα