Οι άγιοι τόποι της Ανατολικής Ροδόπης: Η μονή Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου

Στην καρδιά της Ανατολικής Ροδόπης, ανάμεσα στις δύο όχθες του Άρδη κείται η νοτιοβουλγαρική πόλη Κάρτζαλι. Οι άνθρωποι εκεί έχουν διάφορα ονόματα, πιστεύουν σε διάφορους θεούς και ακολουθούν διάφορες παραδόσεις. Αλλά, αν και ακούγεται απίστευτο, αυτό το γεγονός δεν τους χωρίζει. Απεναντίας – η πολυμορφία είναι ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της περιοχής. Στη σειρά δημοσιεύσεων το Ράδιο Βουλγαρία θα σας ενημερώσει για τρείς από τους αγίους τόπου στην Ανατολική Βουλγαρία – την ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στο Κάρτζαλι, το ξύλινο τζαμί του χωριού Ποντκόβα και το πνευματικό κέντρο Ελμλά μπαμπά τεκέ κοντά στο χωριό Μπιβόλιανε.

Ο πρώτος σταθμός της διαδρομής μας είναι ο μεσαιωνικός ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, ο οποίος αποτελούσε μέρος σημαντικού μοναστηριακού συγκροτήματος.

Από την είσοδό του κιόλας, ο επισκέπτης παρατηρεί τον ιδιαίτερο συνδυασμό της διατηρημένης μεσαιωνικής τοιχοποιίας, των μερικώς σωζόμενων τοιχογραφιών και των ιχνών της μεταγενέστερης αποκατάστασής του. Το τμήμα με την πέτρινη τοιχοποιία και τις σωζόμενες τοιχογραφίες έχει διατηρηθεί στην αυθεντική του μορφή. Η εκκλησία λειτουργεί ως ναός, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και πολιτιστικό μνημείο, εξηγεί ο ξεναγός μας Γκεόργκι Κιουτσούκοφ:

«Ιωάννης ο Πρόδρομος – έτσι ονομαζόταν η εκκλησία και κατά τον Μεσαίωνα. Αυτό γίνεται γνωστό χάρη σε ένα χάραγμα που έκανε κάποιος Βούλγαρος όταν επισκέφθηκε τότε τον ναό. Σε μία από τις τοιχογραφίες, με ένα αιχμηρό αντικείμενο, έγραψε στα παλαιοβουλγαρικά: "Εγώ, ο Ντομπρομίρ, έγραψα στον Άγιο Προντρόμ". Έτσι γίνεται σαφές ότι ο άνθρωπος ονομαζόταν Ντομπρομίρ και ότι η εκκλησία στην οποία έγραψε ήταν ο "Προντρόμ", λέξη που σημαίνει στα ελληνικά "Πρόδρομος". Αυτό ήταν ένα από τα σημαντικότερα μοναστήρια της περιοχήςΑχρίδος, όπως ονομαζόταν κατά τον Μεσαίωνα η σημερινή περιοχή του Κάρτζαλι».

Το μοναστήρι ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για την εποχή του και πιθανότατα και αρκετά πλούσιο, όπως μαρτυρούν τα αρχαιολογικά ευρήματα από τον χώρο. Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις για τη σημασία της μονής:

«Η πρώτη από αυτές αποκαλύφθηκε το 1998, όταν ξεκίνησε η αποκατάσταση του μοναστηριού – συνεχίζει την αφήγησή του ο Γκεόργκι Κιουτσούκοφ. – Οι άνθρωποι που εργάζονταν στο εσωτερικό βρέθηκαν μπροστά σε έναν τάφο, πιθανότατα του ιδρυτή του μοναστηριού. Στον τάφο ανακαλύφθηκε το παλαιότερο εκκλησιαστικό ύφασμα που έχει βρεθεί ποτέ στην Ευρώπη. Πρόκειται για ένα επιτραχήλιο, δηλαδή λειτουργικό άμφιο, κεντημένο εξ ολοκλήρου με χρυσό. Πιθανότατα ακριβώςο χρυσός είναι ο λόγος που το ύφασμα διατηρήθηκε μέχρι σήμερα. Το επιτραχήλιο έχει αποκατασταθεί και θα εκτεθεί στο Ιστορικό Μουσείο του Κάρτζαλι, όταν εξασφαλιστεί προθήκη με τις κατάλληλες κλιματικές συνθήκες. Οι αρχαιολόγοι υπολογίζουν ότι μια τέτοια ταφή κόστιζε για την εποχή περίπου όσο η ανέγερση μιας ολόκληρης μεσαιωνικής πόλης.

Η δεύτερη ένδειξη που φανερώνει τη σημασία αυτού του μοναστηριού χρονολογείται από το 1206. Τότε, για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έπαψε να υπάρχει. Στη θέση της ιδρύθηκε η Λατινική Αυτοκρατορία. Την ίδια χρονιά, κατά μήκος του ποταμού Άρδα, ξεκίνησε εκστρατεία Λατίνων ιπποτών, με στόχο να απελευθερώσουν τον ιππότη Ρενιέ ντε Τρι, ο οποίος βρισκόταν αποκλεισμένος στο φρούριο του Στενίμαχου, τη σημερινή Ασένοβγκραντ, μαζί με τον στρατό του. Εκεί τον πολιορκούσαν τα βουλγαρικά στρατεύματα του τσάρου Καλογιάν.

Μέρος αυτής της εκστρατείας ήταν και ο άνθρωπος που μας έδωσε τις περισσότερες πληροφορίες για την ιστορία της Λατινικής Αυτοκρατορίας, ο Ζοφρουά ντε Βιλαρντουέν. Αναφέρει: "Το βράδυ μας βρήκε μπροστά στο καλά φυλασσόμενο κάστρο Μόνεκ". Πρόκειται για ένα φρούριο ιδιαίτερα δημοφιλές στους λάτρεις της θέας γύρω από το Κάρτζαλι.

Σύμφωνα με αυτές τις μαρτυρίες, οι Λατίνοι ιππότες παρέμειναν στο φρούριο περίπου μία εβδομάδα και εκεί πληροφορήθηκαν ότι ο αυτοκράτοράς τους Βαλδουίνος είχε σκοτωθεί από τον Βούλγαρο τσάρο Καλογιάν στο Τίρνοβο. Και ακριβώς στην περιοχή του Μόνεκ, πιθανότατα στο φρούριο Βίσεγκραντ, που αποτελούσε το διοικητικό κέντρο της περιοχής, συγκλήθηκε το συμβούλιο των βαρόνων, το οποίο αποφάσισε ότι ο επόμενος αυτοκράτορας της Λατινικής Αυτοκρατορίας θα ήταν εκείνος που ηγούνταν της εκστρατείας, ο αδελφός του Βαλδουίνου, Ερρίκος. Βέβαια, η στέψη έπρεπε να γίνει επίσημα στην Κωνσταντινούπολη και γι’ αυτό η εκστρατεία επέστρεψε προς την αντίθετη κατεύθυνση».

Περισσότερες ενδιαφέρουσες ιστορίες για το μεσαιωνικό μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στо Κάρτζαλι μπορείτε να ακούσετε επιτόπου, στον ομώνυμο ναό ή στο Ιστορικό Μουσείο της πόλης.

Κλείνοντας, θα σημειώσουμε ότι γύρω από τον παλιό μεσαιωνικό ναό, ο οποίος αποκαταστάθηκε την περίοδο 1991-2001, υψώνεται σήμερα ένα σύγχρονο μοναστηριακό συγκρότημα με κατηχητικό σχολείο και ακόμη μία εκκλησία.

Μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα