Ο Ντιμίταρ Νένοφ και τα «Τέσσερα σκίτσα για μεγάλη ορχήστρα»

Ο αδιαμφισβήτητος διανοούμενος και πνευματικός αριστοκράτης μεταξύ των Βούλγαρων μουσικών, ο Ντιμίταρ Νένοφ, υπήρξε μία από τις βασικές μορφές στη δημιουργία της εθνικής μας επαγγελματικής συνθετικής σχολής. Η μουσική τον γοήτευε έντονα από πολύ μικρή ηλικία, όμως στα εφηβικά του χρόνια είχε ευρύτατα ενδιαφέροντα: λογοτεχνία, τέχνη, φιλοσοφία, μαθηματικά, φυσική. Η ζωή του ήταν γεμάτη δοκιμασίες και αντιξοότητες. Ήταν ακόμη πολύ νέος όταν ήρθε σε σύγκρουση με τους γονείς του, οι οποίοι επέμεναν να εγκαταλείψει τη μουσική και να στραφεί σε ένα κατά τη γνώμη τους «σοβαρό» επάγγελμα.

Σε ηλικία 19 ετών ο Νένοφ πήγε στη Δρέσδη για να σπουδάσει αρχιτεκτονική. Δεν επέλεξε τυχαία την πόλη, καθώς εκεί είχε παράλληλα τη δυνατότητα να σπουδάσει πιάνο και σύνθεση στο Ωδείο, παρά την αντίθετη άποψη των δικών του ανθρώπων. Η Γερμανία εκείνη την εποχή προσέλκυε με την πρωτοποριακή τέχνη της πολλούς Βούλγαρους, μουσικούς, καλλιτέχνες και λογοτέχνες, οι οποίοι στη συνέχεια έφεραν νέες, σύγχρονες τάσεις στον βουλγαρικό πολιτισμό. Για τον Ντιμίταρ Νένοφ τα φοιτητικά χρόνια ήταν ιδιαίτερα δύσκολα. Έφυγε χωρίς υποτροφία, σχεδόν χωρίς οικονομική υποστήριξη και χωρίς να γνωρίζει καν γερμανικά. Για να πληρώνει τα δίδακτρα στο πανεπιστήμιο και να εξασφαλίζει τη στέγασή του, εργαζόταν επτά ώρες την ημέρα ως πιανίστας σε κινηματογράφο και ως συνοδός σε σχολή μπαλέτου.

Αναβάλλει συνεχώς τις εξετάσεις, επειδή συντηρεί μόνος του τον εαυτό του και είναι υπερφορτωμένος με δουλειά, αλλά παράλληλα ο νεαρός αρχιτέκτονας καθιερώνεται ως περιζήτητος πιανίστας συναυλιών, πραγματοποιώντας πολυάριθμες εμφανίσεις σε διάφορες πόλεις της Γερμανίας, της Δανίας και της Τσεχίας. Την περίοδο αυτή γεννιούνται και τα πρώτα του έργα: έργα για πιάνο, τραγούδια, η πρώτη συμφωνία, το «Ποίημα», η «Μπαλάντα», η «Κινηματογραφική σουίτα», μια σονάτα για βιολί, δύο σονάτες για πιάνο και τα «Σκίτσα για μεγάλη ορχήστρα».

Παρότι γράφτηκαν από έναν μόλις 24χρονο συνθέτη, τα «Τέσσερα σκίτσα για μεγάλη ορχήστρα» του Ντιμίταρ Νένοφ εντυπωσιάζουν με τον αξιοζήλευτο επαγγελματισμό και την υψηλή καλλιτεχνική τους αξία. Είναι εμφανής η ομοιότητα μεταξύ των δύο πρώτων σκίτσων, «Πόθος» και «Λαχτάρα». Δεν είναι τυχαίο ότι για τους τίτλους τους επιλέχθηκαν λέξεις με παρόμοια σημασία. Τα δύο αυτά έργα έδωσαν αφορμή στους ερευνητές να αναζητήσουν στη μουσική του Νένοφ νοηματικές και συνειρμικές σχέσεις με το έργο του μεγάλου Ρώσου συνθέτη Αλεξάντρ Σκριάμπιν και, πιο συγκεκριμένα, με το περίφημο «Ποίημα της έκστασης», στο οποίο ο συνθέτης έχει σημειώσει «θέμα των ονείρων και των πόθων» και «θέμα της πτήσης».

Έντονα αντιθετική προς τις εμπνευσμένες από τον Σκριάμπιν «Πόθος» και «Λαχτάρα» είναι το τρίτο σκίτσο του Νένοφ, η «Γκροτέσκα», μια έντονη αντίθεση προς την ονειρικότητα, με δυναμικό και θεατρικό χαρακτήρα.

Το τελευταίο μέρος των «Τεσσάρων σκιτσών για μεγάλη ορχήστρα», ο «Χορός», εντυπωσιάζει με τη μελωδική και ρυθμική ποικιλία και την πολύχρωμη ενορχήστρωσή του, που θυμίζουν το έργο ενός ακόμη διάσημου Ρώσου συνθέτη, του Νικολάι Ρίμσκι-Κόρσακοφ. Οι συνειρμοί με το «Γιορτή στη Βαγδάτη» από την εξαιρετικά δημοφιλή συμφωνική σουίτα «Σεχραζάντ» είναι περισσότερο από προφανείς.

Σύμφωνα με τον διακεκριμένο Βούλγαρο συνθέτη και μαέστρο Κονσταντίν Ίλιεφ, τα «Τέσσερα σκίτσα» του Ντιμίταρ Νένοφ, καθένα από τα οποία διαφέρει τόσο πολύ ως προς τη μουσική του εκφραστικότητα, αποτελούν έναν υφολογικά ενιαίο κύκλο. Αυτή η νεανική παρτιτούρα αποτελεί μία από τις πρώτες σημαντικές αποδείξεις του απίστευτου ταλέντου του Ντιμίταρ Νένοφ, ενός ιδιαίτερα διανοούμενου και αριστοκρατικού δημιουργού με βαθιά ευαισθησία, του οποίου το μεγάλο δράμα στη ζωή ήταν η υποχρέωση να ασχολείται με την αρχιτεκτονική, ενώ η λογική, η καρδιά και ολόκληρη η ύπαρξή του τον οδηγούσαν προς τη μουσική.

Μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα