Stoykite köyü Rodoplar’da gaydacılık geleneğinin merkezidir

Rodoplar’da yer alan Şiroka Lıka köyünde  yurtta ve yurt dışında nam salmış olan yerli gaydacı ve ses sanatçılarına ithafen dikilen “Gaydacı” adlı bir heykel kompozisyonu bulunmaktadır.

Sadece birkaç kilometre uzaklıkta yer alan Stoykite köyü ise bu geleneksel müzik aletine adanan ve başka hiçbir yerde bulunmayan Gayda Müzesi ile böbürlenmekte. Köy ve bölge sakinlerinin karşılıksız katkıları ile 2022 щсвсхаь kurulan bu ilginç müze, yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir. Sergilenen nesneler, Apostol Kisyov ve Kostadin Varimezov gibi Rodoplar’ın meşhur gaydacılarının aileleri ve mirasçıları tarafından müzeye bağışlanmıştır.

“Guinness duvarı” denen duvarda asılı duran gayda tulumları üzerine 2012 yılında kayıtlara geçen Gayda Çalma Dünya Rekorunu koyan 333 gaydacının isimleri yazılıdır.

Gayda Müzesi görevlisi Diana Georgieva, müzenin kurulmasından 2 yıl sonra radyomuza konuşurken şunları anlatmıştı:

“Müzede çok eski ve kıymetli gaydalar olduğu gibi bu müzik enstrümanı ile ilgili yardımcı malzemeler de görülebilir. Geçmişte gayda parçalarının üretildiği otantik işleniş tarzı sergileniyor. Ses odasında ise gayda sesi Uzay sesleri ile birlikte dinletilir. Ziyaretçiler burada Uzay seslerinin tını ve titreşim olarak kaba gayda tulumundan çıkan seslerle olan benzerliğine ikna olma imkanını buluyorlar.Ses odasının bir köşesinde ise kulaklık takarak solo gayda kaydı olduğu gibi bir ağızdan çalan 333 kaba gayda kaydı da dinlenebilir”.

Teşhirde gayda düdüklerinin bu enstrümanın üretiminde en çok kullanılan malzeme olan mürver ağacından işlenme süreci de gösterilmektedir” diyen görevli, müzeye gelenlerin ayrıca gayda tulumunun sanki içine girerek içeriden dokununca nasıl olduğunu hissedebileceklerini söylerek gaydanın içeriden ve dışarıdan farklı olduğunu belirtti.

“Havada Grafiti” programında konuşurken izlenimlerini paylaşan Plovdiv Üniversitesi öğretim görevlisi Gavrail Gavrailov, müzede kendini farklı bir dünyada bulan ziyaretçilerin kaba gayda sesini dinlemekle burada uzun zaman geçirebileceklerini söyledi. Gayda ustalarının hikayelerinin de anlatıldığına ve yerli insanların soy hafızasının korunduğuna dikkat çeken Gavrailov, şöyle konuştu:

“Bu bölgede bulunan birkaç köyde büyük sayıda gaydanın bulunması, bu enstrümanın çobanlar tarafından kullanılmış olmasına bağlıdır. Bu bölge çanlar vadisi olarak da bilinmektedir.”

Eşi benzeri bulunmayan Gayda Müzesi’nin kurucusu Mariya Kisyova ise şunları paylaştı:

"Stoykite köyü Rodoplar’da gaydacılık geleneğinin merkezidir. Bu bölgede yetişmiş olan onlarca gaydacının ustalığına günümüzde de saygı duyuluyor. Sevilen bir müzik aleti olan kaba gayda, burada yapılan aile ve soy kutlamalarının olmazsa olmazıdır.”

1961 yılında meşhur “100 Kaba Gayda” orkestrasını kuran ve yöneten folklorcu Apostol Kisyov’un da Stoykite köyünden olduğunu belirten müzenin kurucusu, şöyle devam etti:

“Bir araya getirdiği toplam 103 kaba gaydanın 40’tan fazlasını çalan gaydacılar köydeşi olduğu için 2018 yılından bu yana düzenlenen “Apostol Kisyov” Ulusal Gaydacılar Şenliği de Stoykite köyünde yapılmaktadır”.

Müze teşhirinde Bulgaristan’ın her yedi folklor bölgesinden 100’den çok kişi tarafından bağışlanan nesneler de sergileniyor.

20. yüzyılın başından bu yana gaydacılık sanatı ile ilgili olan her şeyin gözler önüne serildiği müzede gayda ustası ve efsane gaydacı bay Dafo Trendafilov’un atölyesinin resimler gösteriliyor. Ayrıca Uzay’da uçan “Delyu Haydut” şarkısı kayda alınırken Valya Balkanska’nın sesine eşlik eden gayda da burada korunmaktadır.

• “Delyu Haydut” halk şarkısı

Söyleşiler: Yoan Kolev, Svetlana Dicheva

Derleyen: Tanya Blagova

Çeviri: Tanya Blagova