Tomcho Tomov: Tükenmişlik sendromu insan potansiyelini yok ediyor

Küresel çapta yaşanan mesleki tükenmişlik (burout) sorunu, Bulgaristan ekonomisinide gitgide kötü yönde etkilemektedir. Hem çalışanları hem yöneticileri olumsuz etkileyentükenmişlik sendromu, ülkedeki işletmeleriyıllık toplam 400 milyon avro olarak hesaplananzararlara uğratır. Kaldı ki bu hesaba azalan verimlilik, yerine getirilemeyen sözleşmeler ve çalışan devir oranı dahil değildir. Hastalık izinlerinin %50’sininde kronik stres ve tükenmişlik kaynaklı olduğu öne sürülüyor.

Bulgaristan Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenlenen bir araştırmadan alınan sonuçlara göre, ankete katılan veimalat sanayi, insan kaynakları yönetimi, pazarlama ile satış, otelcilik ve restorancılık, bilgi ile iletişim teknolojileri ve finans sektörlerinde çalışan yönetici ve uzmanların %62’si orta düzeyde, %11’i ise yüksek düzeyde tükenmişlik yaşamaktadır.

Ticaret ve Sanayi Odası bünyesindeki Yetkinlik Değerlendirme Merkezi Müdürü Tomcho Tomov, BNR’ye konuşurken “Mesleki tükenmişlik sorunu, günümüzün en ciddi risklerinden biridir. Araştırmacılar, önümüzdeki 5-10 yıl içinde önlem alınmazsa tükenmişlik sendromunun küresel bir pandemi boyutuna ulaşabileceğine dair uyarıyor” sözlerini kullandı.

Tomov, mesleki tükenmişliğin kapris değil, işyerindeki kronik stresin travmatik bir sonucu olduğunu öne sürdü:

"Bu durum kişinin psikolojisini, motivasyonunu, değerlerini ve düşünce biçimini etkiler, genel olarak onun işle olan değer bağını koparır ve onu artık sorumlulukları ve yükümlülükleriyle başa çıkamayacak hale getirir. Kişiyi işinden soğutur, motivasyonunu düşürür. Bunun birçok sosyal, psikolojik ve fizyolojik belirtisi vardır. Tükenmişlik bir kapris değil, toplumda ve dünyada yaşanan ve insanların onlara adapte olma kabiliyetini zorlayan teknolojik, ekonomik ve sosyal değişimlerin neticesidir.”

Tomcho Tomov, tükenmişlik sendromunun insanlar tarafından geç olduktan sonra önemsenmeye başladığına dikkat çekti:

"Tükenmişliğin farkına sendromun ileri aşamalarına girildiğinde, uzmanların, sağlık danışmanlarıve psikologların yardımcı olamayacakları saatten sonra varılıyor.”

Tükenmişliğin en çok kendilerine yüksek hedefler koyan, sorumluluk üstlenen, öz eleştiri yapabilen ve yüksek kalifiye sahibi olan, en iyi, en nitelikli ve azimlikişilerde görüldüğünü öne süren Tomov, şöyle devam etti:

"Bir noktadan sonra işe ve iş arkadaşlarına yabancılaşırlar, daha sinirli, alaycı ve insanlara karşı saldırgan hale gelirler. Verimlilikve üretkenliklerini kaybederler, dikkatleri dağılır, birçok bilişsel sorun yaşamaya başlarlar”.

Her mesleğinrisk taşıdığını söyleyen uzman “Tükenmişlik açısından riskli meslekler, yoğun iletişim ve karar alma süreçlerinde yüksek sorumluluk gerektiren, hataların ciddi sonuçlar doğurduğu, yüksek başarı hedeflerinin bulunduğu ve sürekli yüksek sonuç alınması yönünde baskısının yapıldığı mesleklerdir” sözlerini kullandı.

Tomov, tükenmişliğin bir hastalık olmadığını, ancak onu psikolojik bozukluklar ve fizyolojik hastalıklardan yalnızca bir adımın ayırdığını vurguladı.

Bulgaristan Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenlenen araştırmadan alınan sonuçlar, burnouttan en çok etkilenenlerin yüksek hedefler peşinde olan ve bazen gerçeklikle örtüşmeyen beklentilere sahip kişiler olduğunu gösteriyor. İkinci sırada ise işkoliklik ve sağlıksız derecedeki öz eleştiri yatkınlığı yer alıyor. Bunları dışarıdan gelen değerlendirme ve takdire olan bağımlılık ile mükemmeliyetçilik takip ediyor.

İşverenlerin aşırı stres ve tükenmişlik nedeniyle büyük kayıplara uğradığınıvurgulayan Tomov,bu hususta somut veriler paylaştı:

"Hastalıkların %80’i stresle ilişkilidir. Hastalık izinlerinin %50’si kronik stres ve tükenmişlikle bağlantılıdır. Yalnızca hastalık izinleri için her yıl devlet ve işverenler tarafından ödenen maliyetler 400 milyon avroyu aşmaktadır. Çalışan devir oranının %60’ı, tükenmişlikten kaynaklanmaktadır. Azalan verimlilik, yerine getirilemeyen sözleşmeler, müşteri memnuniyetsizliği ve sipariş şikâyetleri de bunun sonuçları arasındadır. Ayrıca iş kazalarının %30’u tükenmişlik ve aşırı yorgunluktan kaynaklanmaktadır” diyen Tomov, araştırma sonuçlarına göre burnout durumuna yol açan esas sebebin iş yükünün olduğunu öne sürdü. Kötü iş organizasyonu, etkin ve etkili olmayan işlerin, gereksiz evrak işlerinin kaldırılması ve arzulanan değil, gerçekçi sürelerin konulması gerektiğine işaret eden Tomov, iş takviminin belirlenmesi konusunda çalışanlara daha büyük yetkilerin verilmesinde fayda olduğuna dikkat çekti:

“Esnek çalışma rejimleri, tatiller, izinler, özellikle yoğun iş dönemleri sonrasında ek ücretli izinlerin verilmesinde fayda var. Her işletmede özelliklerine göre hazırlanan ruh sağlığı programları uygulanabilir, psikolojik danışma ile ilgili ek sağlık paketleri sağlanabilir, welness ve spor, turizm, yaşam alanlarında ve beslenme tarzı alanlarında önlemler alınabilir” diyen Tomcho Tomov, sözlerine son verirken insan potansiyelinin işletmenin hedefleri ve stratejisi açısından kilit önem taşıdığını vurguladı:

“İnsanların aşırı yorgun, tükenmiş, umutsuz ve kendilerini yanmış hissettikleri bir işletmenin geleceği yoktur. Böyle bir işletmenin geleceği olamaz.”

Kaynak: BNR Horizont Programı

Söyleşi: Natalia Ganchovska

Çeviri: Tanya Blagova