Lavanta hasadı başlarken mosmor tarlalar azalmış durumda

Lavanta hasadı başlarken ülkedeki tarlaların sunduğu tablo, eskiden olduğu kadar mor değil. Bulgaristan’ın lavanta yağı üretimi açısından dünyada lider olması ve Fransa gibi geleneksel üreticilerin önüne bile geçerek en büyük kokulu eterik yağ ihracatçıları arasında yer alması, mazide kaldı. Oysa bundan sadece 10 yıl kadar önce tam anlamı ile hit olan lavantanın dikili olduğu arazilerin büyüklüğü, yıldan yıla artarken, üreticiler yeni dikimlere, tekniğe ve damıtma tesislerine yatırım yapmakta yarışıyordu. Mosmor tarlalar, modern tarımın sembolü ve turist ile fotoğrafçılar için atraksyon halini almıştı.

Günümüzde manzara tamamen değişmiş durumda. Son 2-3 yılda birçok lavanta yetişricisi, tarlasını sürmek zorunda kaldı. Buna neden, aşırı üretim, düşük alım fiyatları, büyük bakım harcamaları ve istikrarlı piyasanın olmayışı oldu. Daha önce yüksek fiyat üzerinden alıcı bulan lavanta yağı, birden bire ucuzlayınca üreticilerin bir kısmı, kampanya harcamalarını bile karşılamkata güçlük çekti.

Buna rağmen lavanta, gelenek üzerine yetiştirilciği bölgelerde önemini korumaya devam ediyor. Lavanta işine devam eden çiftçiler, kaliteye, daha iyi teknolojiye ve doğrudan satışlara ağırlık veriyor.

BNR Şumen Radyosu muhabiri Ayşe Latif, eşi ile birlikte Dobruca’da 40 dönüm lavanta yetiştiren Monika Petrova ile söyleşti.

 

Bazı yetiştiricilerin lavanta toplamaya başlamalarına rağmen Dobruca’da bu yıl havanın geç ısınmasından dolayı biraz daha beklenilmesinde fayda olduğunu söyleyen Monika, şöyle devam etti:

 “Lavanta artık çiçek açmış olsa da özellikle Sevtopolis ve daha geç açan diğer çeşitler için en az bir hafta daha beklemek lazım. ”

Hasat döneminde asıl zorluk nedir sorusu üzerine lavanta toplanırken yaşanabilecek en büyük sıkıntının yağış düşmesi olduğunu belirten yetiştirici, en uygun olan hava şartlarını anlattı:

“Hasat için yağışsız geçen 2-3 gün gerekir. Çünkü yağmur çiçekleri düşürür. Havanın güneşli ve sıcak olması da şart. Hava sıcak olunca yağ yukarı çıkıp çiçeğe geçtiği için hasat işine öğle saatlerinde başlanır. En iyi verim bu şartlarda alınır.”

Lavanta yetiştiricilerini hangi masraflar en çok zorlar diye sorduğumuzda Monika Petrova’nın cevabı şöyle oldu:

 “İşçilik maliyeti üzerimize düşen en ağır yük olmakta. Şu an işçilerin talep ettikleri ücretler cep yakıyor. Önceki yıllarda 50, 60 veya 70 Leva gündelik alırken, şimdi istedikleri günlük ücret 70-80 Avro olup son derece yüksektir.”

Lavanta yetiştiricisi biçerdöver ve kazan fiyatlarına zam gelmemesini umduğunu paylaştı.

Son 2-3 yılda büyük sayıda çiftçinin lavanta işine son vererek mosmor renkli tarlalarını sürmelerine neden olan nedir?  

 “Nedeni, lavanta yağı ihracatı üzerinde yıllardır devam eden tekel olmaktadır. Düşük alım fiyatları ve lavanta yetiştiriciliğine yönelik devlet tarafından hiçbir desteğin sağlanmaması da bunda etkili oldu. Bulgaristan, lavanta üretiminde dünyada 1. sırada yer alırken kimse buna önem vermedi, üreticilere de hiçbir çeşit destek sağlanmadı, hatta tersi bile oldu” diyen Monika, söylediklerini şöyle örneklendirdi:

“Covid döneminde her kültüre subvansyon verildi, her bir kültüre destek sağlanırken tek istisna lavanta oldu. Diğer tüm çiftçilere dönüm başına tahsis edilen 50 levalık destekten lavanta yetiştiricileri mahrum bırakıldı.”

Hal böyle olunca lavanta yetiştiricilerini destekleyen, menfaatlerini savunan bir örgüt var mı acaba?

“Böyle bir örgüt var. Bulgaristan Lavanta Yetiştiricileri Birliği, 2018 yılında Dobriç’te kuruldu. O sırada 180 üyesi vardı. O sırada ve şimdi Tarım Bakanı olan Plamen Abrovski ile birçok görüşme yapmış bulunuyoruz. Birlik halihazırda da çalışmalarını sürdürse de kurulduğunda üye olan kişilerin çoğu, lavanta yetiştiriciliği yapmaktan vazgeçtikleri için üyeliklerine son verdiler. Hatta birliğin başkanı Petar Hristov bile, lavanta işini bırakıp şu an kornişon ve mısır yetişriciliği yapıyor.”

Destek almadan sürekli zarara çalışmanın imkansız olduğunu söyleyen Monika Petrova, Dobruca’da lavanta yetiştiriciliğinin yapıldığı arazilerin toplam büyüklüğü eskiden 100 bin dönüm olurken şu an 17-18 bin dönüme inmiş olduğunu ileri sürdü.

Kalan üreticileri tüm zorluklara rağmen lavanta işine devam etmek konusunda teşvik eden nedir?

“Yağın alımına ilişkin sözleşme yapmış bulunan üreticiler var. Fiyat onlara nispeten uygun olunca devam ediyorlar. Bizim gibileri de var. 2010 yılından bu yana lavanta yetiştiriciliği yapıyoruz. Lavanta işinden vazgeçmeye gönlüm razı gelmiyor. Lavanta dikiminde patlama yaşandığı dönemde alım fiyatının çok yüksek olduğunu duyan çok sayıda çiftçi, lavantacılığa soyundu. Bunda kötü şey yok. İcarla toprak kiralayıp lavanta fidanları diktiler. Maalesef o yıl lavanta yetiştirenler, hiç te iyi fiyat tutturamadılar. Hatta çoğunun malı elinde kaldı. Bilindiği üzere depolarda duran büyük miktarda yağ var. Üreticiler, malını bedava vermek istemiyorlar. Fiyatların bu düzeyde olması, verilen emekle alay edilmesi demek. Bu alım fiyatları ile hiçbir masrafımızı karşılayamayız.”

Bulgaristan’da lavanta yetiştiriciliğinin geleceğine ilişkin değerlendirmede bulunan Monika, beklentilerini paylaştı:

 “ Açıkçası, bence toptan alım ve yurt dışına satış yapanların çoğu, hala büyük miktarda eski lavanta yağının mevcut olmasından istifade ediyorlar. Bu yağ bittiği anca durum normale dönebilir.”

2010 yılından bu yana lavanta yetiştiricliği işini yaptıklarını söyleyen çiftçi, yıllar boyunca 120 Leva düzeyinde olan yağ alım fiyatının zamanında herkesi memnun ettiğini, şimdi ise masrafların artışı da göz önüne alınarak lavanta yağının 60 veya 70 Leva karşılığı alınmasının normal bir fiyat olacağını belirtti.

Bu yıl lavanta hasadı ılımlı beklentilerle başlıyor - verim iyi olsa da piyasa öngörülemez olmaya devam ediyor. Lavanta yetiştiricileri, yaptıkları işin ancak net strateji, istikrarlı piyasa ve kaliteli üretime destek şartı ile kazançlı bir iş olacağı konusunda hemfikir.

 

Kaynak: BNR Şumen Radyosu

Çeviri: Tanya Blagova