Stevia Doğu Rodoplar’da tütünün alternatifi olabilir

Doğu Rodoplar’da toprak işlemek hiçbir zaman kolay olmamıştır. Bununla birlikte dik yamaçlar üzernde yer alan ufak tefek tarlalar, yüzyıllar boyunca bu bölgede yaşayan insanlara rızık vermiştir. Burada yaşayanların asıl geçim kaynağı tarım ve hayvancılık olurken, zirai kültürler arasında tütünün yeri ayrıdır.

Tütün yetiştiricliği, onyıllar boyunca birçok ailenin, hatta tüm köylerin geçim kaynağı, gün doğmadan başlayan ve aylarca bitmek bilmeyen tütün işleri ise yaşam tarzı olmuştur.

Günümüzde tütün tarlaları azalmış durumda. Tütün yetiştiriciliği, yerini azar azar yağlı ve aromatik bitki ile meyve ağacı yetiştiriciliği ve organik tarıma bırakmaktadır.

Doğu Rodoplar’da tarla şartlarında yapılan ilk stevia yetiştiriciliği deneyi, umut verici sonuçlar verdi. Yapraklarından doğal tatlandırıcı üretilen ve halk arasında şeker otu olarak bilinen bu bitki, Güney Amerika kaynaklı olup son yıllarda alternatif oluşturan bir tarım kültürü olarak değerlendiriliyor.

Kircali, “Yordan Yovkov” Lisesi, Şumen Tarım Enstitüsü ve “Doğu Rodoplar” Tarım Deney İstasyonu temsilcilerinden oluşan bir ekibin izleme çalışmalarına göre yerel iklim şartlarında iyi gelişen bitki, alternatif tarım kültürü olabilir.

Nisan ayında Şumen Tarım Enstitüsü, patenta altına alınan “Stela” adlı Bulgar stevia çeşidinden 16 bitkinin tanıtımını yaptı. Deneme tarlasında ayrıca şeker otunun yaban çeşidinden 30 kadar bitki de ekildi.

Aslında deney, Yordan Yovkov Lisesi öğrencilerinin başarılı denemesi üzerine başladı. Biyoloji ve sağlık eğitimi öğretmeni Vanya Encheva’nın yönetiminde çalışan öğrenciler, bundan 7 ay önce stevia tohumları ekti.

“Her ay deney istasyonuna gelerek bitkinin bakımını, kazı ve sulama işlerini yaptık. Bugün itibari ile hepimizin dört gözle beklediğimiz an geldi ve emeğimizin meyvesini aldık” diye anlattı Encheva.

Hasat toplama işleri başladığında ise bitki büyük ağırlığa ulaşmış ve sapta 50-60 dal olmak üzere çok dallanmış durumdaydı.

“Stevia, tomurcuklanma süreci devam ederken, yani bitki salkım yapmaya başladığında toplanır.Çiçek açmamış olması gerekiyor. Bilim adamları, tomurcuklanma süreci devam ederken bitkinin en tatlı olduğu, glikozitlerin zirvede olduğunu ispatlamıştır”.

Yedi ay zarfında Cebel’deki Tarım Deneme İstastyonu’nda baş asistan dr. Elitsa Atanasova ve ekibinin yönetiminde zirai ilaç uygulanmadan yetiştirilen stevianın iyi geliştiği ve kuraklık dahil, yerel şartlara dayanıklık gösterdiği tespit edildi.

Yaban şeker otuna kıyasla çok daha büyük verim sağlayan “Stela” cinsinde çok iyi sonuçlar alındı. Hızla gelişen bitkiler dallanarak büyük ağırlığa ulaştı. Vanya Encheva’nın belirttiği gibi daha büyük verim amacı ile yapılan seleksiyon göz önüne alındığında arada farkın olması her ne kadar beklense de alınan sonuç beklentilerin üzerinde oldu. Bir bitkiden alınan ortalama yaprak kütlesi miktarı 550 gramdır.

“Tüm sıralar kesilmiş, tartılmış ve işaretlenmiş durumda şimdi Cebel’deki deney istasyonunda bulunan bir mekanda muhafaza ediliyor. Stevia, kuruma sürecinin başlaması için ızgaralar üzerine serildi. Şimdiye kadarki aşamalar gibi bu aşamanın da son derece başarılı olacağına inanıyorum” dedi lise öğretmeni.

12. sınıf öğrencisi olan Özge de alınan verimden etkilendiğini paylaştı. Projeye başından beri katılan genç kız, bundan önce stevia bitkisini sırf ders kitaplarında görürken şimdi rekolteyi kendi elleri ile toplamaktan heyecan duyduğunu söyledi.

 “Aslında şimdiye kadar tanıtım için kullandığımız stevia fotoğraflarında başkaların yetiştirdiği şeker otu vardı. Şimdi ise büyük hevesle yetiştirdiğimiz bitkiler artık kurutuluyor. Dolayısıyla hasta insanlara faydalı olma amacımıza büyük ölçüde ulaşmış bulunuyoruz. ”

Şeker yerine kullanılan doğal bir tatlandırıcı olan stevia, Güney ve Orta Amerika'nın tropikal ve subtropikal bölgelerine özgü çok yıllık bir bitkidir. Deney sonucu, şeker otunun Doğu Rodoplar’da da başarı ile yetiştirilebileceğini düşündürüyor. Bununla birlikte deney yöneticisi olan baş asistan Dr. Elitsa Atanasova, stevianın tütünün alternatifi olarak ele alınması için çok erken olduğunun altını çizdi.

“Bir yıl devam eden araştırma, bu kültürün gelişimindeki temel safhalara dair önemli bilgi veriyor. Birlikte topladığımız bilgiler, bundan sonraki çalışmalar kapsamında çok yararlı olacak. Fakat uygunluk araştırmasının tamamı en az üç yıl sürecek.”

Bir sonraki aşama, stevianın yerel şartlarda kışı geçirebilip geçiremediğinin görülmesi ve çok yıllık bir kültür olarak uygunluğunun değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Bu amaçla köksapları üç gruba ayrıldı – bir bölümü açık hava kalacak, diğer bir bölümü takviyeli polietilen ile örtülecek, geri kalan bölümü ise kapalı ve havalı bir mekana alınacak.

Tarım deneyinden alınan sonuçlar, bilim ve eğitim çevrelerinin dışında da ilgi ile karşılandı, hatta ürün siparişi vermek için arayanlar oldu.

Ancak deney kapsamında toplanan ilk rekolte, satış amaçlı değildir. Bir bölümü endokrinoloji bölümüne bağışlanacak. Bu arada lise öğrencileri, stevia içeren tatlı tariflerini kitap haline getirmek üzere hazırlıklara başladı.

Projeyi gerçekleştiren ekip, Stara Zagora’daki Trakya Üniversitesi ile dahil olmak üzere yeni ortaklıklar kurmayı planlıyor. Amaç, edinilen bilimsel ve uygulamalı tecrübenin girişimcilerle paylaşılması ve yeni tarım ürünü geliştirilmesi imkanının sağlanmasıdır.

Kaynak: BNR Kırcali Radyosu

Röportaj: BNR Kırcali muhabiri Valia Apostolova

Çeviri: Tanya Blagova