Sağlık arabulucusu yardıma muhtaç kişiler ile kurumlar arasında köprüdür

Nüfusun yoksulluk içinde yaşadığı ve sağlık hizmetlerinin kısıtlı olduğu ya da erişemediği bölgelerde, hayatta kalmaları başkaların vicdanına, merhamete ve yardımseverliğine bağlı olan insanlar yaşamaktadır. Bu nedenle, 2001 yılında yardıma muhtaç kişiler ile kurumlar arasında köprü kurma amacıyla sağlık arabuluculuğu mesleği ortaya çıktı.

Prof. Ivailo Tournev, 30 yılı aşkın bir süre önce Roman topluluğuyla çalışmaya başladı. Roman mahallelerini dolaştığını ve en az bir kez uğramadığı yerin neredeyse kalmadığını belirten Sofya’daki Aleksandrovska Hastanesi Nöroloji Kliniği başhekimi şöyle devam etti:

“Yoksulluk, sağlık hizmetlerine erişim eksikliği ve ciddi sosyal sorunlarla karşılaştım.  Başlangıçta bu sorunları, sağlık ve sosyal kurumlar ile etkilenen aileler arasında arabulucu olarak hareket ederek çözmeye çalıştım.

Bu tür bakıma ihtiyaç duyan insanların sayısı muazzam çıktı ve bir noktada bunun tek bir kişi için üstesinden gelinemeyecek bir görev olduğunu anladım. Yine de, bu topluluklardaki insanlara yardım etmeye kararlıydım. Daha sonra Avrupa’daki deneyimleri inceledim ve Batı Avrupa’da 40 yılı aşkın süredir sadece Roman topluluğunu değil, her türlü etnik azınlığı hedefleyen benzer arabuluculuk uygulamalarının olduğunu gördüm. Hollanda Sağlık Bakanlığı’ndan Dr. Pim de Graaf ile birlikte, sağlık arabuluculuğu için bir Bulgar modeli geliştirmeye başladık. Bu modelin nasıl işlediğini göstermek için birkaç mahalleyi ziyaret ettik."

Beş arabulucunun çalışmaya başladığı ilk mahalle, Kyustendil’deki (Bulgaristan’ın güneybatısı) “Iztok” mahallesiydi. Arabulucular, ihtiyaçlarını belirlemek ve yardım edebilmek için her ailenin sağlık ve sosyal sorunlarını yakından incelediler.

Günümüzde Bulgaristan’ın 160’tan fazla belediyesinde 370 sağlık arabulucusu görev yapmaktadır ve bunların %30’u yüksek tahsillidir. Başlıca görevleri, dezavantajlı grupların sağlık ve sosyal hizmetlere erişimini kolaylaştırmak, doktorlar ve hastalar arasındaki iletişimi iyileştirmek ve etnik azınlıkların sağlık kültürünü teşvik etmektir.

Profesörün sözlerine göre “Sağlık aracılarının o topluluğun bir parçası olmaları, orada yaşamaları, sorunları bilmeleri ve aynı dili konuşmaları gerekir. Başka bir deyişle, diğerlerinin de yürüdüğü çamurda yürümeleri gerekir”

Prof. Ivailo Tournev şöyle devam etti:

“Girişim, sadece hemşireleri değil, aynı zamanda doktorları, diş hekimlerini ve eczacıları da kapsayan sağlık personelinin eğitimi ile gelişmeye devam etti. Ekibimiz, doktor olan ya da şu anda tıp öğrencisi olan 50’den fazla Roman’ı eğitti. İlk mezunlarımızdan bazıları doktora tezlerini savundu ve şu anda üniversite hastanelerinde çalışıyor. Hatta içlerinden biri “Sen bizim geleceğimizsin” kategorisinde “Yılın En İyi Doktoru” ödülünü kazandı. Yardımımız, biyoloji ve kimya dersleri düzenlemekten ibaretti.  Böylece dezavantajlı gruplardan çocuklara diğerleriyle eşit koşullarda hazırlanma fırsatı sağladık. Hepsi büyük bir gayretle çalışıyor ve ya üstün başarı gö steren ya da çok iyi notlar alan öğrenciler. Sağlık arabulucularını, Roman doktorları ve hemşireleri, Roman mahallelerinde çalışacak ekipler halinde bir araya getirmeyi amaçlıyoruz.” diye belirten Ivailo Tournev şunları ekledi:

“Programı başlattığımızda bunun geçici bir şey olacağını, yaklaşık yirmi yıl içinde bu eksikliğin giderileceğini ve programa artık ihtiyaç kalmayacağını düşünüyordum. Ne yazık ki, şu anda programın önemi daha da arttı, zira birçok Roman mahallesindeki durum korkunç ve çok sayıda çocuk, yeterli sağlık ve sosyal hizmetlerin sağlanmasına imkan tanımayan aşırı yoksulluk içinde yaşıyor.

Geçtiğimiz Ağustos ayında Roman mahallelerini ziyaret ettim ve çok ciddi vakalarla karşılaştım. Tıbbi çaresi olan hastalar vardı, ancak bu hastalar için henüz hiçbir tedaviye başlanmamıştı. Bu üzücü bir gerçek, çünkü sosyal hizmetlerin çoğu bu insanlara ulaşamıyor. Bu yüzden arabulucular mucizeler yaratıyor. Asgari ücretle,  gece gündüz demeden çalışan bu insanlar büyük ölçüde “misyoner” sayılıyorlar.

“Onları seviyorum, ama aynı zamanda onlara karşı çok katıyım,” diye ifade eden Tournev, toplum için bu kadar önemli ve son derece faydalı bu meslekte, en büyük amacının içşsel motivasyonunu korumak olduğunu sekleyerek sözlerini tamamladı.

Yazı: Diana Tsankova (BNR Hristo Botev programından Mihaylina Pavlova ve Valeri Lekov’un röportajından)

Çeviri: Ergül Bayraktar