Amerika’yı ve dünyayı değiştiren beş öncü Bulgar’ın hikayeleri

Bulgaristan’da doğup ABD’ye göç eden ve orada dünya çapında başarılar elde eden beş büyük şahsiyetin portreleri ile başarılarına dair kısa bilgiler artık Sofya, Plovdiv, Veliko Tırnovo ve Burgas’daki toplu taşıma duraklarında görülebilir.

Yetenekli sanatçı Petya Ilieva’nın, sokakta yürüyen ya da toplu taşıma araçlarını bekleyenlerin bir şeyler öğrenebilmesini, eğitim, kültür veya bilim yoluyla bakış açısını genişletebilmesini amacıylan “Bulgar – Amerikan Melekleri” açık hava sergisi, “Diplomasi için Sanat”(Art4Diplomacy) adlı projesinin bir parçasıdır.

Bulgaristan Radyosu’na konuşan Petya Ilieva şunları belirtti:

"Beşinin de hikayeleri son derece ilham verici. Hepsi de özel ilgi alanları olan çocuklardı ve büyük emek harcayarak hayallerini gerçekleştirdiler. Onları birleştiren ortak nokta, erken yaşlardan itibaren mesleklerini seçmiş olmaları, ilgili alanda çok iyi bir eğitim almış olmaları ve işlerine büyük bir tutkuyla sarılmış olmalarıdır. ABD’nin Bulgaristan Büyükelçiliği’nin mali desteğiyle, ABD’nin bağımsızlığının 250. yılıkutlamaları kapsamında gerçekleştirilen  sergiye“Bulgar-Amerikan Melekleri” adını verdik, çünkü bunlar Amerika’da tüm potansiyellerini gerçekleştirmiş Bulgarlar. Onlar, mühendislik ve uzay bilimlerinin temellerini attılar ve bu bilim dalları olmasaydı Amerika bugünkü haliyle var olamazdı. Bu beş kişi de hayatları boyunca Bulgaristan ile bağlarını koparmadılar ve her fırsatta Bulgaristan kökenli olduklarını belirttiler.”

Petya Ilieva’ya göre, Assen Jordanoff, Petеr Petroff, Viden Tabakoff, John Atanasoff ve Viola Essen isimleri muhtemelen çoğu Amerikalı, hatta günümüzün Bulgaristan gençleri tarafından bile tanınmıyor. Ancak ilgili alanlardaki uzmanlar için bu isimler bir temel ve ilham kaynağıdır.

Amerika’yı ve dünyayı değiştiren Bulgarlar kimlerdir?

Yolu, Sofya semalarından Amerika'nın kokpitine uzanan Assen “Jerry” Jordanoff (Asen Yordanov) (02.09.1896, Sofya – 19.10.1967, White Plains, ABD)modern havacılığın öncülerindendir.Mucit. Mühendis. Test pilotu. Bulgaristan’da havacılık mühendisliğinin kurucusu ve erken dönem Amerikan yolcu uçaklarının uçuş ve kullanım kılavuzlarını hazırlayarak sivil havacılığın temllerini atmıştır. Assen Jordanoff,  günümüzde her araçta standart olan otomobil hava yastığını(airbag) icat etmiştir.

• Bulgaristan’ın ilk yerli uçağı 110 yıl önce bugün havalandı

Viola Essen (Violeta Kolchagova’nın sahne adı)

Yeni yüzyılın ritmini yakalayan zarif dansıyla Amerika’nın kalbini fetheden Bulgar-Amerikalı sanatçı. Ünlü American Ballet Theater topluluğunun  dansçısı ve koreografı olan Essen, 1920’lu yıllarda ABD’ye göç eden Bulgar göçmeni bir ailenin kızıdır. Çağdaş Amerikan balesinin kurucularından biri. Marlon Brando’nun Bulgar aşkı.

Peter Petroff (Petar Petrov):((21.10.1919, Brestovitsa – 27.02.2003, Huntsville, Alabama, ABD)

Fikirleriyle Amerika’nın uzay çağının başlamasına ve tıp teknolojisine öncülük edenPeter Petroff’un Brestovitsa’da başlayan hayat hikayesi, yıldızlara kadar uzanır. NASA bünyesinde mühendis olarak çalıştı ve erken dönem uydu telemetrisini, dijital kol saati ve kablosuz kalp monitörü teknolojisini icat etti.

• Petar Petrov, 20’inci yüzyılın en verimli buluşçularından biridir

• Petar Petrov dünyaya ilk dijital kol saatini sundu

Viden Tabakoff (Viden Tabakov) (14 Aralık 1919, Stakevtsi köyü – 6 Haziran 2015, Cincinnati, ABD)

Mühendis, bilim insanı, mucit, öğretim görevlisi. Bulgar-Amerikalı olan Tabakoff, ABD’nin “Apollo” uzay programında havacılık ve uzay mühendisi olarak çalıştı. Stakevtsi köyünde doğan Tabakoff’un jet itki sistemlerinin (jet propulsion)üzerinde uzmanlaşarak uzay keşiflerinin önünü açan ve Saturn roketlerinin güvenliğini sağlayan öncü isimlerden biridir.

• Viden Tabakoff – Ay'a uçuşları hazırlayan Bulgar

John Vincent Atanasoff (4 Ekim 1903, Hamilton – 15 Haziran 1995, Frederick, ABD)

Bulgar kökenli Amerikalı fizik ve matematik profesörü John Atanasoff, “bilgisayarın babası” olarak kabul edilir.

Atanasoff ve öğrencisi Clifford Berry, 1939 ile 1942 yılları arasında Iowa Eyalet Üniversitesi’nde dünyanın ilk elektronik dijital bilgisayarını geliştirdiler ve dijital çağın kapılarını açtılar.

• Bugün "John Atanasov" ödülleri takdim edilecek

Beş farklı kader, beş ayrı hikaye ve tek bir ortak nokta var, o da Bulgaristan. Petya Ilieva, “Bulgar-Amerikan Melekleri” projesiyle bu büyük Bulgarlara ve onların dünya ilerlemesine yaptıkları katkılara olan ilgimizi uyandırıyor.

Petya Ilieva, gelecekte bu panoların ABD’ye de ulaşıp geniş kitleye  tanıtmasını ümit ediyor.

Çevriri: Ergül Bayraktar